Gdzie kończy się księgowość a zaczyna doradztwo podatkowe?

  1. Wstęp

W rzeczywistości społeczno-gospodarczej w Polsce można spotkać się z pewnym dysonansem między praktyką a przepisami prawa w zakresie świadczenia usług doradztwa podatkowego. Pewne z nich mogą być wykonywane tylko przez osoby posiadające określone uprawnienia. Jeśli księgowa świadczy je nie posiadając kwalifikacji wymaganych przez prawo, to dopuszcza się przestępstwa. W związku ze świadczeniem takich usług zostały przygotowane liczne zawiadomienia do organów ściągania.  


  1. Czynności doradztwa podatkowego, które mogą być wykonywane przez księgową?

Nie budzi wątpliwości, że księgowa może świadczyć usługi doradztwa podatkowego polegające na:

-  prowadzeniu, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, ksiąg rachunkowych, ksiąg podatkowych i innych ewidencji do celów podatkowych oraz udzielanie im pomocy w tym zakresie,

- sporządzaniu, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, zeznań i deklaracji podatkowych lub udzielanie im pomocy w tym zakresie.

W tym miejscu warto przypomnieć o tym, że ze względu na definicję pojęcia „doradztwo podatkowego” w ustawie o doradztwie podatkowym, biuro powinno posiadać polisę OC zabezpieczającą je w zakresie tych usług, które zostały wymienione wyżej, gdyż obowiązkowe OC biur rachunkowym chroni tylko w bardzo wąskim zakresie.


  1. Czynności doradztwa podatkowego, które mogą być wykonywane zawodowo tylko przez osoby posiadające specjalne uprawnienia.

Do czynności doradztwa podatkowego, które mogą być wykonywane zawodowo tylko przez osoby posiadające specjalne uprawnienia należą:

1)           udzielanie podatnikom, płatnikom i inkasentom, na ich zlecenie lub na ich rzecz, porad, opinii i wyjaśnień z zakresu ich obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami – mogą być wykonywane tylko przez osoby fizyczne wpisane na listę doradców podatkowych, adwokatów i radców prawnych oraz biegłych rewidentów,

2)           reprezentowanie podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach wymienionych w pkt 1 - mogą być wykonywane tylko przez osoby fizyczne wpisane na listę doradców podatkowych, adwokatów i radców prawnych,

3)           wykonywanie niezależnego audytu funkcji podatkowej, o którym mowa w art. 20zo § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 i 1598) - mogą być wykonywane tylko przez osoby fizyczne wpisane na listę doradców podatkowych oraz biegłych rewidentów.


Pojęcie doradztwa podatkowego, zastrzeżonego dla osób posiadających specjalne uprawnienia rozumiane jest szerzej niż potocznie, obejmuje nie tylko porady jakie rozwiązania są korzystniejsze podatkowo, lecz także wyjaśnienia (czyli informacje) dotyczące obowiązków podatkowych. Bardzo szeroko pojmuje je Przewodniczący Krajowej Rady Doradców Podatkowych – prof. Adam Mariański, o czym można przeczytać tutaj (https://www.prawo.pl/podatki/doradcy-podatkowi-bez-uprawnien-akceptowani-przez-urzedy,475715.html)


  1. Skutki świadczenia czynności doradztwa podatkowego bez uprawnień.

W przypadku, gdy księgowa świadczy usługowo czynności doradztwa podatkowego, zastrzeżone dla osób posiadających określone kwalifikacje, których ona nie ma, to popełnia przestępstwo zagrożone karą do 50 000 zł. Dodatkowo naraża się na to, że zostanie wobec niej zastosowany środek karny np. 15 lat zakazu wykonywania zawodu księgowego czy też prowadzenia działalności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Jeśli posiada ubezpieczenie OC w zakresie czynności doradztwa podatkowego, to nie chroni ono takich działań, które zostały wykonane przez osoby nieposiadające uprawnień zawodowych wymaganych przez ustawę. Zatem w przypadku błędu odpowiada w pełni za szkodę.


  1. Co zatem robić?

Przepisy ustawy kolidują niestety z sytuacja rynkową, gdyż księgowe często udzielają porad podatkowych, ryzykując odpowiedzialnością karną i odszkodowawczą, ponieważ boją się utraty klientów. Wydaje się zatem, że najlepszym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie wymogu certyfikacji zawodu księgowego, a certyfikat powinien być wydawany po zdaniu egzaminu państwowego. Wtedy należałoby również rozszerzyć zakres czynności doradztwa podatkowego, które mogą być świadczone przez księgowych.